Autor: P. B.
U okviru obilježavanja Svečanih decembarskih dana Univerziteta u Sarajevu Orijentalni institut Univerziteta u Sarajevu zaključuje obilježavanje značajnog jubileja – 75 godina kontinuiranog naučnoistraživačkog rada. Jubilej je tokom cijele godine obilježen nizom aktivnosti usmjerenih na publiciranje i promociju institutske izdavačke produkcije, kao i organizacijom međunarodnog naučnog skupa Kulturno-historijski tokovi u Bosni i Hercegovini V. Među najznačajnijim izdavačkim poduhvatima Instituta posebno mjesto zauzima kapitalno četverotomno izdanje Opširni popis Bosanskog sandžaka iz 1530. godine, koje je iz štampe izašlo u decembru 2025. godine. Ovo djelo objavljeno je gotovo dvije decenije nakon što je završeno i recenzirano kao naučni projekt Instituta. Riječ je o opsežnom istraživačkom radu na kojem je u periodu od 1996. do 2002. godine radila mr. Medžida Selmanović, prva magistrica arhivistike u SFRJ i dugogodišnja arhivistica Orijentalnog instituta Univerziteta u Sarajevu. Redakturu teksta prijevoda uradio je dr. Ahmed S. Aličić, dok su recenziju potpisali dr. Ahmed S. Aličić i dr. Behija Zlatar. Inicijativu za objavljivanje ovog izuzetno značajnog historijskog izvora, dvije decenije nakon završetka projekta, pokrenuo je dr. Adnan Kadrić, direktor Orijentalnog instituta u periodu 2014–2022. godine.
Promocija Opširnog popisa Bosanskog sandžaka iz 1530. godine bit će upriličena u Svečanoj sali Rektorata Univerziteta u Sarajevu (Obala Kulina bana 7/II) 25. decembra 2025. godine s početkom u 13 sati. Promotori su dr. Elma Korić, dr. Adnan Kadrić i dr. Muamer Hodžić, a moderatorica dr. Madžida Mašić.
S obzirom na to da se priprema izdanja realizirala nakon smrti autorice mr. Medžide Selmanović, ali i nakon smrti recenzenta i redaktora prijevoda dr. Ahmeda S. Aličića, cjelokupan proces publiciranja odvijao se u više etapa. Voditeljica projekta publiciranja ovog važnog izvora i glavni urednik dr. Elma Korić uz pomoć saradnika dr. Adnana Kadrića, Emine Mostić, MA i Amera Masle, MA uspješno je dovela projekt do publiciranja. S posebnim zadovoljstvom ovo izdanje promovira se upravo u jubilarnoj godini Instituta, čime se istovremeno odaje i pijetet autorici mr. Medžidi Selmanović, čije djelo danas predstavljaju i afirmiraju nove generacije naučnika i istraživača.
Opširni popis Bosanskog sandžaka iz 1530. godine, sv. 1–4, jedan je od starijih opširnih popisa prostora Bosne i Hercegovine, koji sadrži podatke važne i za prostore Bosanskog sandžaka koji danas pripadaju Srbiji, Crnoj Gori, Kosovu i Hrvatskoj. U vrijeme nastanka Opširnog popisa iz 1528–1530. godine Bosanski sandžak prostirao se od Zvečana na jugoistoku do Udbine na sjeverozapadu, dok se njegova sjeverna granica pružala između rijeka Vrbas i Bosne u liniji Doboj – Banja Luka, s uskim izlazom na rijeku Savu u području Kobaša. Južno se prostirao približno do linije Prača – Konjic – Klis.
Ova vrsta deftera sačinjavana je neposredno nakon osvajanja određene regije i periodično po naredbi sultana, a s ciljem upisivanja zemlje u vlasništvo Osmanskog Carstva. Pored toga, ovim su deferima popisivani i poreski obveznici i utvrđivani državni prihodi. Popis je sačinjavala državna komisija koju su sačinjavali povjerenik (emin), pisar (katib ili jazidžija) i kadija kao kontrolor samog procesa, a često i ljudi koji su pored poznavanja sistema i zakonodavstva, dobro poznavali jezik i običaje zemlje koju su popisivali. Za historijska, jezička i antropogeografska istraživanja veliku važnost ima činjenica da su pisari u ove popise vjerno prenosili običajne i jezičke karakteristike jedne zemlje.
Opširni (tahrir) defteri predstavljaju izvor za izučavanje osmanske historijske geografije, ruralne ekonomije, historijske demografije i značajan su izvor za izučavanje društvene i ekonomske historije. Uvidjevši višestruki značaj i potencijal ovih, ali i drugih osmanskih izvora, Orijentalni institut od svog osnivanja (1950) pa sve do danas (2025) kroz ediciju Monumenta Turcica Historiam Slavorum Meridionalium Illustrantia kontinuirano objavljuje prijevode osmanskih izvora značajnih za proučavanje historije Bosne i Hercegovine, ali i regije. Uz druge historijske izvore i ovaj će Opširni popis Bosanskog sandžaka nesumnjivo ponuditi podatke važne za rekonstruiranje i rasvjetljavanje određenih historijskih pitanja. ■
