Piše: Luka BOŠKOVIĆ
Petar (Pero) Slijepčević (1888–1964) bio je germanist rođen u Samoboru kod Gackog. Gimnaziju je pohađao u Mostaru u vrijeme kad su Dimitrije Mitrinović i Vladimir Gaćinović bili književno-politički aktivni u tajnom društvu “Matica”. Iz te mostarske gimnazijske aktivnosti kasnije se razvila Mlada Bosna. Pero Slijepčević je, kao i ostali mladobosanci, početkom XX stoljeća bio aktivni dopisnik književnog lista “Bosanska vila”, u kojem je Mitrinović bio u redakciji, a Vladimir Ćorović, intelektualni uzor i historičar pri Zemaljskom muzeju, oko koga su se okupljali mladobosanci, ponekad i drugi urednik. Brojevi “Bosanske vile” od 1890. do 1913. godine čuvaju se u Muzeju književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovini u zbirci Borivoja Jevtića, mladobosanca više okrenutog književnom nego revolucionarnom radu. Kasnije je Slijepčević bio univerzitetski profesor u Skoplju, iz koga je početkom Drugog svjetskog rata prešao u Beograd.
Slijepčević se u vrijeme Kraljevine trudio održavati pamćenje na Mladu Bosnu i njene članove koji nisu preživjeli kraj Prvog svjetskog rata. Godine 1929. u Sarajevu je objavio zbornik “Napor Bosne i Hercegovine za Oslobođenje i Ujedinjenje”. Njeno je objavljivanje bilo planirano za desetogodišnjicu kraja Prvog svjetskog rata, ali je tek godinu dana kasnije Oblasni odbor Narodne odbrane uspio objaviti knjigu, u kojoj je i sam urednik napisao dva članka: “Mlada Bosna” i “Bosna i Hercegovina u Svetskom Ratu”.
Ostali članci su Ćorovićev “Nacionalni razvoj Bosne i Hercegovine u prošlosti (do 1875. god.)”, Popovićev “Pokret od 1875. do 1878. god.”, Jeremićev “Oružani otpor protiv Austro-Ugarske, od 1878. do 1882. godine”, Maksimovićev “Crkvene borbe i pokreti”, Grđićev “Prosvetne borbe”, Stojanovićev “Pogled na Bosansku Politiku od 1903. do 1904. god.”, Perinov “Ekonomski razvitak sela od 1878. do 1928. god.”, Kruljev “Gradska privreda”, Đokićev “Razvoj društvenog života” i Humin “Nacionalizam u bos.-herc. književnosti”.
Iako u knjizi nema direktne kritike beogradskog režima i Karađorđevića, zanimljivo je što se može pronaći sentiment nezadovoljstva prema zapuštanju Bosne i Hercegovine u vrijeme Kraljevine. Također se u knjizi zastupa ideja o osnivanju univerziteta u Sarajevu kako bi Bosna i Hercegovina imala više školovanog kadra za nužne struke, što se desilo tek poslije Drugog svjetskog rata 1949. godine. Autori tekstova većinom su bosanski Srbi i u njima se najviše govori o srpskim iskustvima i viđenjima života i Bosni i Hercegovini za vrijeme austrougarske okupacije. Međutim, postoje i nastojanja pojedinih autora da predstave stanje bosanskih Hrvata i Bošnjaka (Bošnjaci su tada Muslimani, ali je bilo i muslimana koji su se usmjeravali ka srpskom ili hrvatskom identitetu).
Kako su neki autori bili i aktivni sudionici društvenog i političkog života Bosne i Hercegovine tokom tog perioda, njihovi tekstovi služe i kao svjedočanstvo onoga što se dešavalo, poput borbi za konfesionalno-obrazovnu autonomiju i osnivanja kulturnih društava za potpomoć razvoja društva. U knjizi se ne govori o okvirima širim od Bosne i Hercegovine, ali u tom je periodu u čitavoj Austro-Ugarskoj bilo aktivno pitanje škola i nacionalnih i vjerskih manjina pa je dio tih pitanja, također, bio aktuelan u Bosni i Hercegovini. Sadržaj knjige je dobra napomena da nije postojala monolitna etnička, nacionalna ili vjerska politika i iskustvo, nego da su bile i značajne razlike unutar samih identitetskih grupa. Vrijedi napomenuti i za tekst Hamze Hume da u tom vremenu nacionalizam nije predstavljao destruktivnu ideologiju kakvu danas poznajemo, koliko je shvaćen kao osviještenost o pripadnosti nekoj naciji koja tek treba postojati odvajanjem od nekog carstva. U tom vremenu kod intelektualaca je nacionalizam podrazumijevao i odgovornost prema upoznavanju različitih kultura Južnih Slavena, odnosno nacionalizam se shvaćao kao prevazilaženje svojih plemenskih okvira. Zapanjujuće je koliko samo jedna riječ može drastično promijeniti svoje značenje tokom jednog stoljeća, pa tako i čitave svjetonazore.
Iako je Bosna i Hercegovina u vrijeme Kraljevine bila marginalizirana, ipak je u to vrijeme bilo onih koji je nisu zaboravljali i koji je nisu posmatrali kao hrvatsku ili srpsku provinciju, nego kao sopstvenu cjelinu. Slijepčević je i do kraja svog života nastojao da se stvaraju dokumenti pamćenja Mlade Bosne i njenih pripadnika. Bio je sagovornik Vladimiru Dedijeru tokom pisanja njegove studije “Sarajevo 1914” godine. Godine 1921. uređivao je “Spomenicu Vladimira Gaćinovića”, koja se čuva u Specijalnim zbirkama Nacionalne i univerzitetske biblioteke Bosne i Hercegovine, a od čijih je prihoda planirano izmještanje Gaćinovićeva groba iz Švicarske u Sarajevo. Dedijeru je za njegovu knjigu govorio kako je uvjerenja da su Gaćinovića u Švicarskoj 1917. godine ubili bjelorukci, a na jednom govoru iste godine povodom četrdeset dana od njegove smrti otvoreno je kritizirao srbijanske delegate zbog toga što nisu planirali uzeti jugoslavensko ime za državu koja treba nastati krajem rata. ■
Luka Bošković (Sarajevo, 1997) bakaleurat je komparativne književnosti i informacijskih nauka. Trenutno je student drugog ciklusa na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu i studentski volonter u Muzeju književnosti i pozorišne umjetnosti BiH. Piše i objavljuje poeziju, prozu i eseje.
